Ευρωπαϊκά media: κοιτάμε το εθνικό μας δέντρο και χάνουμε το ευρωπαϊκό δάσος;

Της Ελίζας Συναδινού

Όταν ξέσπασε το σκάνδαλο με το κρέας αλόγου στη Βρετανία, τα βρετανικά μέσα βούησαν, όμως κανείς δεν ασχολήθηκε στα σοβαρά στην υπόλοιπη Ευρώπη. Εξ’άλλου ο Πιερ απ’το Παρίσι και ο Λούκας απ’την Στοκχόλμη δεν ψωνίζουν στο Τέσκο, δεν ανησύχησαν, δεν τους αφορούσε. Τα παραπάνω εξηγεί ο δημοσιογράφος Nicolas Kayser Bril σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία που παρουσίασε στο Newsgeist, μια ημερίδα της Google για τα Media. Υπενθυμίζει μια μικρή λεπτομέρεια: τα μέσα αφιέρωσαν στην ιστορία ένα μικρό κομματάκι στον τομέα “διεθνή” και η ζωή συνεχίστηκε. Λίγες μόλις μέρες αργότερα, “έσκασε” και στη Γαλλία το πρόβλημα: ωραιότατα μακαρόνια Μπολονέζ είχαν στον κιμά τους κρέας αλόγου. Αυτή τη φορά ο Πιερ θορυβήθηκε. Έ καλά στα Τέσκο, αλλά όχι και στη Μπολονέζ… Και άντε ξανά να γράφουν οι γάλλοι συνάδελφοι την ίδια ιστορία με γαλλικά ονόματα, και άντε ξανά να μένει μόνος αυτή τη φορά ο Λούκας απ΄την Στοκχόλμη που δεν έκανε στην εφημερίδα του πρωτοσέλιδο την είδηση. Δεν ψωνίζει απ’το Τέσκο ούτε τρώει Μπολονέζ στη Γαλλία, δεν τον αφορά. Μέχρι που έσκασε και στη Σουηδία το φαινόμενο.

Το σκάνδαλο εξελίχθηκε σε πανευρωπαϊκό, μεν, αλλά με εθνική σκοπιά: τα ίχνη έδειξαν ως πιθανούς “ενόχους” δυο κτηνοτροφεία στην Ρουμανία. Οι Ρουμάνοι επέμεναν ότι στοχοποιούνται ως μαύρα πρόβατα και ότι μπορεί να φταίνε οι Γάλλοι. Οι Γάλλοι κατηγόρησαν τους Βρετανούς ότι είναι “δύσκολοι όπως πάντα”.

Οι Ρουμάνοι έφτασαν στο σημείο να δηλώσουν ότι αγαπούν τα άλογα όσο και οι Βρετανοί, και ότι κάλλιστα μπορεί να φταίνε οι Γάλλοι συνάδελφοι τους, κι αυτό για να σώσουν ό,τι μπορούσαν από την αξιοπιστία τους στο κοινό: το κοινό που διαβάζει τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό που θα σταματούσε να αγοράζει κρέας απ΄τους προμηθευτές
Τα media βοήθησαν τις χώρες να αναλωθούν σε ένα ατελείωτο μοίρασμα ευθυνών μεταξύ των κρατών.

Εντοπίζουμε κάποιο πρόβλημα εδώ; Ναι.

Ότι τα media κάθε φορά ασχολήθηκαν με το εθνικό τους δέντρο και έχασαν το ευρωπαϊκό δάσος: κοινή ευρωπαϊκή νομοθεσία ορίζει τους νόμους κάθε κράτους-μέλους, το πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό και όχι εθνικό και η ιστορία που παρουσίασαν ήταν ελλιπής. Και μια ελλιπής, εθνική ιστορία δεν ασκεί την ίδια πίεση με μία διεθνή. Πώς αντιπροσωπεύεται όμως μιντιακά το “ευρωπαϊκό δάσος”;

Από τη μία έχουμε τα εθνικά media

Όλα τα μεγάλα outlets έχουν ανταποκριτές στην καρδιά των Ευρωπαϊκών αποφάσεων, στις Βρυξέλλες, που στέλνουν reports καθημερινά. Μπορούν όμως, ή πρέπει, αυτά τα εθνικά media να λειτουργήσουν με Ευρωπαϊκό τρόπο; Θα ήταν δίκαιο δηλαδή ή λογικό να περιμέναμε από τη Guardian να διεξάγει έρευνα σχετικά με τα κρέατα της Γαλλίας και της Σουηδίας, για να προσφέρει στους αναγνώστες της ένα αναλυτικό ρεπορτάζ για αυτό το τόσο ευρωπαϊκό σκάνδαλο;

reuven_rivlin_speaks_in_the_european_parliament_1

Τα ευρωπαϊκά Media

Υπάρχουν βεβαίως μέσα που είναι στον πυρήνα τους ευρωπαϊκά και όχι εθνικά: Euronews, EurActiv, Cafébabel και πιο πρόσφατα το πολύ ισχυρό Politico EU είναι μερικοί από τους πιο σημαντικούς τίτλους. Πρόκειται για μέσα που προσπαθούν, με διαφορετικές διοικητικές δομές το καθένα, να καλύψουν το ηχηρό κενό της ενιαίας ευρωπαϊκής ενημέρωσης. Παρ’όλα αυτά, οι περισσότερες προσπάθειες δημιουργίας ευρωπαϊκών media έχουν αποτύχει ηχηρά: (από τα περίπου 30 μεγάλα μέσα που έχουν ξεπηδήσει από το 1958 αυτή τη στιγμή διατηρούνται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τα 10 και ο Christophe Leclercq, ιδρυτής ενός από τα πιο ισχυρά από αυτά, EurActiv, προβλέπει ότι μέχρι το 2020 ο αριθμός θα έχει μειωθεί).

Μπορούν, παρ’όλα αυτά, να κάνουν τη διαφορά στην ενημέρωση; Ο Μαργαρίτης Σχοινάς, επίσημος εκπρόσωπος Τύπου της Κομισιόν, σε μία επίσκεψη που έλαβε χώρα στον απόηχο της καθιερωμένης καθημερινής ενημέρωσης του στους δεκάδες δημοσιογράφους που ανταποκρίνονται από τις Βρυξέλλες, δεν πιστεύει ότι αυτά τα μέσα θα αλλάξουν το παιχνίδι. «Ακόμα κι εμείς, τα “geeks” της Ευρώπης, που ζούμε και δουλεύουμε στις Βρυξέλλες, όταν πάμε σπίτι μας το βράδυ, διαβάζουμε τα νέα στη γλώσσα μας, από τα εθνικά δίκτυα της χώρας μας (…). Oι ηγέτες, οι βασικοί πρωταγωνιστές της πολιτικής σκηνής, σε μεγάλο βαθμό επίσης ασκούν πολιτική εθνική και όχι Ευρωπαϊκή». Την άποψη του συμμερίζεται και ο ιδρυτής του EurActiv: «οι ευρωπαίοι ηγέτες διαβάζουν πάντα τις εθνικές τους εφημερίδες πρώτα», παραδέχεται.

Πρόκειται λοιπόν για ένα φαύλο κύκλο; Πολιτικοί που δίνουν προτεραιόητα στην ενημέρωση από τα εθνικά τους μέσα και προτεραιότητα στην απεύθυνση στο εθνικό τους κοινό, έρχονται στην Ευρώπη και ασκούν πολιτική με εθνικό και όχι ευρωπαϊκό πρόσημο, η οποία μετά αναμεταδίδεται και σχολιάζεται από ρεπόρτερ που γράφουν σε εθνικά μέσα και με εθνική ματιά, η οποία μετά επηρεάζει την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς και πάει λέγοντας..( Ή μήπως όχι;)

Οι δύο ισχυροί πόλοι της αποκλειστικά ευρωπαϊκής ενημέρωσης

Τα δύο πιο ισχυρά πανευρωπαϊκά media που λειτουργούν αυτή τη στιγμή στις Βρυξέλλες είναι το EurActiv και το Politico eu.

logo_euractiv_com

Το EurActiv λειτουργεί από το 1999 και παράγει περιεχόμενο σε 12 γλώσσες, έχοντας γραφεία σε 12 Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Καλύπτει κυρίως ζητήματα European Policy και προτιμάται από 800.000 επισκέπτες σε μηνιαία βάση, στους οποίους παρέχει το περιεχόμενο του δωρεάν.

politicologo-svg

Στον αντίποδα, το νεαρό Politico eu είναι το αποτέλεσμα της «επεκτακτικής πολιτικής» του πολύ ισχυρού αμερικάνικου politico.com. Μέσα από το politico.eu και το εβδομαδιαίο περιοδικό politico, καλύπτει όπως και το αμερικανικό αδερφάκι του κάθε δυνατή λεπτομέρεια γύρω απ’τα κέντρα λήψης αποφάσεων: φιλοξενεί από εκτενείς αναλύσεις για την πολιτική των Βρυξελλών μέχρι μία μονόστηλη αναφορά στο ότι ορισμένοι εργαζόμενοι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δυσανασχετούν γιατί έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε ένα από τα ασανσέρ του κτηρίου (Politico, November 10-16 2016). Το προτιμούν ένα εκατομμύριο επισκέπτες μηνιαίως.

Το ίδιο μέσο παράγει περιεχόμενο για το οποίο διατείνεται ότι είναι αυτό που ενημερώνει τους παράγοντες με τα χαρτοφυλάκια. Και δεν απέχει απ’την αλήθεια: το ημερήσιο newsletter του politico είναι μια υπηρεσία επί πληρωμή που χρησιμοποιούν χιλιάδες αξιωματούχοι αλλά και δημοσιογράφοι για να ενημερωθούν: σύμφωνα με τους υπεύθυνους του μέσου, «είναι το πρώτο και πιο σημαντικό [καθημερινό] ανάγνωσμα για τους πιο σημαντικούς ανθρώπους».

14800284378_4772b9c08d_b

«Η Φούσκα των Βρυξελλών»

Όμως για ποιους παράγουν περιεχόμενο και σε ποιους απευθύνονται αυτά τα μέσα; «Το κοινό μας είναι οι Βρυξέλλες» σχολιάζει ο Quentin Aries, Γάλλος δημοσιογράφος του Politico στις Βρυξέλλες. «Οι βασικές πηγές μου είναι στις Βρυξέλλες και οι υποθέσεις τις οποίες καλύπτω αφορούν κυρίως κάποιον που μένει στις Βρυξέλλες».
Αυτή η συζήτηση επανέρχεται στα στόματα των αξιωματούχων, των τεχνοκρατών και των δημοσιογράφων που ζουν κι εργάζονται ή πηγαινοέρχονται εντός των τειχών της βελγικής πρωτεύουσας, στους διαδρόμους και τις αίθουσες των επιβλητικών ευρωπαϊκών κτηρίων, στα μπιστρό και στα καφέ και στους παγωμένους δρόμους.

Όλα περιορίζονται εδώ, στη «Φούσκα των Βρυξελλών», λένε. Μια κλειστή κοινότητα όπου τα νέα παράγονται από τα μέλη της και απευθύνονται μόνο στα μέλη της. Μια μικροκοινωνία της ελίτ. «Το politico είναι πολύ ισχυρό εδώ- όμως στο τέλος της μέρας σε ποιον απευθύνεται; Στην Φούσκα των Βρυξελλών», σχολιάζει ο Μ.Σχοινάς. Την άποψη του συμμερίζεται  ανώνυμα και επικεφαλής μεγάλου δημοσιογραφικού οργανισμού στις Βρυξέλλες, ο οποίος κάνει λόγο για δημοσιογραφία που περνάει μέσα από «το φίλτρο της φούσκας». To ίδιο και ανταποκριτής μεγάλου ξένου πρακτορείου που σχολίασε επίσης off the record. O Charlie Beckett, καθηγητής στο LSE και πρώην δημοσιογράφος, σχολιάζει σε παλαιότερο άρθρο ότι “δεν υφίσταται η έννοια του “ευρωπαϊκού έξω απ’τις Βρυξέλλες”.

2007_07_belgium_brussels_04

Πώς ενημερώνονται λοιπόν οι Ευρωπαίοι;

Αν ισχύουν τα παραπάνω, βρισκόμαστε μπροστά σε αυτό το παράδοξο δίπολο: από τη μία, εθνικά μέσα που καλύπτουν τα Ευρωπαϊκά νέα κυρίως με εθνικό πρόσημο- από την άλλη τα ευρωπαϊκά μέσα, που θεωρούνται από πολλούς ένα κυκλικό, ελιτίστικο σχήμα παραγωγής περιεχομένου από δημοσιογράφους βασισμένους στις Βρυξέλλες για αξιωματούχους βασισμένους στις Βρυξέλλες.

Και τι γίνεται με τους κοινούς θνητούς, τους Ευρωπαίους πολίτες; Πώς ενημερώνονται; Είτε θα είναι εγκλωβισμένοι έξω απ’τη φούσκα είτε αναγκασμένοι να ενημερώνονται με εθνικό «πρόσημο»;

Ο Σαράντης Μιχαλόπουλος, είναι Έλληνας και δουλεύει στην κεντρική σύνταξη του EurActiv που βρίσκεται στη Βελγική πρωτεύουσα. Σχολιάζει την πολιτική οπτική της κλειστής ελίτ: «Mόνο με το να βοηθήσουμε να ακουστεί η φωνή των κοινωνιών της Ευρώπης, στις Βρυξέλλες, θα μπορέσουμε να κάνουμε την Ευρώπη πιο δίκαιη, καλύτερη, και τελικά να δώσουμε ένα τέλος σε αυτή την ελιτίστικη «Φούσκα των Βρυξελλών». Η πολιτική εδώ σε μεγάλο βαθμό γίνεται πίσω από κλειστές πόρτες-οι ευρωπαίοι δημοσιογράφοι έχουν την υποχρέωση να ανοίξουν αυτές τις πόρτες στους πολίτες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η λήψη αποφάσεων στις Βρυξέλλες είναι τις περισσότερες φορές περίπλοκη-όμως η δημοκρατία πρέπει να είναι απλή και η συνθετότητα υπηρετεί τους «λίγους». (..) ». Ο Quentin απ’το Politico υπογραμμίζει ότι έχει σημασία να υπάρχουν ευρωπαϊκά μέσα:
«Σε ένα μέρος με τόση εξουσία, πρέπει να υπάρχουν τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης για να καθιστούν υπόλογους για τις πράξεις τους αυτούς που την διαχειρίζονται», σχολιάζει ο Quentin. «Οι δημοσιογράφοι στις Βρυξέλλες πιέζουν για μια απάντηση, επιμένουν, και είναι πολύ συγκεκριμένοι. Υπάρχει ένα δημοσιογραφικό ανέκδοτο, για μία από τις περσινές επισκέψεις του Μανιουελ Βαλς (σ.σ. πρωθυπουργός της Γαλλίας) στις Βρυξέλλες, στην οποία δεν ήθελε να μιλήσει στους δημοσιογράφους. Ενώ για τους συντάκτες εθνικών μέσων, είναι πιο εύκολο να αναλώνονται στην προεκλογική κούρσα μεταξύ του τάδε και του δείνα κλπ-να πέφτουν δηλαδή στην παγίδα της μικροπολιτικής».

Το Politico Eu, μας εξηγεί, παρόλο που κυρίως απευθύνεται στο κοινό των Βρυξελλών, προσπαθεί να καταστήσει το περιεχόμενο του εύκολο και για τους «έξω απ’τις Βρυξέλλες»: δεν χρησιμοποιούν ακρωνύμια και πολλές τεχνικές λεπτομέρειες δεν αναφέρονται.

Digital StillCamera

Ευρωπαϊκή δημοσιογραφία σε μία Ευρώπη που αλλάζει

Η έννοια του «ό,τι συμβαίνει στην δίπλα χώρα αφορά κι εμένα» δεν φαίνεται πολύ διαδεδομένη στην ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα. Το ενδιαφέρον αυξάνεται κατακόρυφα κάθε φορά που υπάρχει μια κρίση, σε αυτό συμφωνούν όλοι: Grexit, Brexit, Tramp, τρομοκρατικές επιθέσεις. Μετά όμως φθίνει και οι πολίτες, όπως και τα μέσα, συγκεντρώνονται ξανά στα του οίκου τους. “Τα εθνικά media είναι πιο “στενόμυαλα” – σε ένα ευρωπαϊκό μέσο, θες να ενημερώσεις όλο τον κόσμο, όχι μόνο ένα έθνος- οπότε το ρεπορτάζ σου είναι όσο πιο σφαιρικό γίνεται. Κι αυτό είναι πιο δίκαιο για όλους” σχολιάζει δημοσιογράφος που δεν θέλει να δώσει το όνομα του.

«Πρέπει να καταλάβουμε ότι όλα αλληλοεπηρεάζονται, ειδικά εδώ. Και τα εθνικά ζητήματα μιας χώρας επηρεάζουν τα εθνικά των άλλων» σχολιάζει ο Quentin. «Πρέπει να κοιτάμε και τους γείτονες μας, πριν να είναι αργά». Για ποιο πράγμα να είναι αργά;

«Μα είναι το τέλος μιας εποχής, ο κόσμος αλλάζει, δεν έχουμε ιδέα τι θα συμβεί!» απαντά φυσιολογικά.

Η φετινή χρονιά είναι εξαιρετικά καθοριστική για την Ευρώπη. Μπορεί να μην το έχουν όλοι στο μυαλό τους, καθώς ζούμε την εποχή μετά από μια συνεχόμενη κρίση (Η Ελλάδα έσπασε το ρεκόρ του παγκόσμιου χρέους, η Βρετανία αποφάσισε με δημοψήφισμα να βγει απ’την Ένωση κλπ), όμως η εποχή που έρχεται είναι επίσης πολύ κρίσιμη. Έχουμε μπροστά μας στην Ευρώπη 10 εκλογές, εκ των οποίων κάποιες είναι πιθανοί παράγοντες σοβαρής αποσταθεροποίησης, όπως το δημοψήφισμα στην Ιταλία (4 Δεκεμβρίου ‘16) και οι προεδρικές στη Γαλλία (23 Απριλίου ‘17). «Μετά θα είναι πολύ αργά» λέει ο Quentin, «γιατί φυσικά, αν έρθει η Λεπέν στην εξουσία, αν γίνει τελικά το Brexit… Η βασική αφήγηση θα είναι ότι η Λεπέν πχ θα απαγορεύσει την είσοδο Μουσουλμάνων κλπ. Όλοι θα ξεχάσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Οι αλλαγές στο κοινωνικοπολιτικό πεδίο ποτέ δεν περιορίζονται στα εθνικά σύνορα- στους πολίτες αξίζει μια σφαιρική ενημέρωση, και ίσως τα ευρωπαϊκά μέσα μπορούν πιο εύκολα από τα εθνικά να παίξουν βοηθητικό ρόλο σε αυτή τη νέα και δύσκολη εποχή:

«Πρέπει να βοηθήσουμε τους πολίτες να καταλάβουν πώς λειτουργούν οι περίπλοκες διαδικασίες της Ένωσης” λέει ο Σαράντης. “Με αυτό τον τρόπο, καλά ενημερωμένοι πολίτες θα μπορέσουν να συμμετάσχουν, και εν τέλει να επηρεάσουν, την παραγωγή της πολιτικής».

Δεν ξέρουμε εάν η δημοσιογραφία παράγει την πολιτική ή παράγεται από την πολιτική: το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη περνάει μια φάση κρίσιμη, και τα media της μπορούν να ασκήσουν είτε περιορισμένη δημοσιογραφία εντός συνόρων, ανεξαρτήτως αν αυτά είναι τα εθνικά σύνορα κάθε χώρας είτε τα σύνορα της φούσκας των Βρυξελλών, είτε δημοσιογραφία εκτός συνόρων. H τελευταία εκδοχή ίσως την έφερνε  πιο κοντά στα ιδεώδη πάνω στα οποία οικοδομήθηκε αυτή η Ένωση εξαρχής, τα οποία άλλοι γόνιμα και άλλοι όχι αμφισβητούν όλο και περισσότερο στις μέρες μας.

Σημείωση: οι απόψεις του δημοσιογράφου Σαράντη Μιχαλόπουλου είναι προσωπικές του και δεν αντανακλούν τις απόψεις του EurActiv. 

Share Buttonvar hupso_services_c=new Array(“facebook_like”,”facebook_send”);var hupso_counters_lang = “en_US”;var hupso_image_folder_url = “”;var hupso_url_c=””;var hupso_title_c=”Ευρωπαϊκά media: κοιτάμε το εθνικό μας δέντρο και χάνουμε το ευρωπαϊκό δάσος;”;
Share Button